Benim metaverse evrenle ilk buluşmam rahmetli anneannemin bana anlattığı kıssalarla oldu. O zamanki evliya kullar hakkında tayy-i mekân, tayy-i zaman hikâyeleri anlatırdı — sözlükte "mesafe kat etmek, geçip gitmek" anlamındaki bu kavramın tasavvufta uzak bir yere bir anda gitmek, an içinde çok uzun bir zaman yaşamak gibi olağanüstü durumları ifade ettiğini sonradan öğrendim. Belki de bugün teknoloji dünyasının gündemini işgal eden Metaverse kavramının kökleri, sandığımızdan çok daha eskiye dayanıyor.
Metaverse nedir?
Yunanca "sonra, ötesi" anlamına gelen Meta ile İngilizce "evren" anlamına gelen Universe kelimelerinden türetilen kavram, fiziksel dünya ile dijital dünyanın iç içe geçtiği, tüm dijital evrenlerin birleştiği kurgusal bir sanal evreni ifade ediyor. Kavram ilk olarak bilim kurgu yazarı Neal Stephenson'ın "Snow Crash" (Türkçe adıyla Parazit) romanında geçti; ama birleşik evrenler fikri Matrix'ten Tron'a, Total Recall'dan Black Mirror'a kadar bilim kurgunun en sevilen temalarından biri oldu hep. Metaverse'ü zihinlerde en net canlandıran yapım ise Steven Spielberg'in 2018 yapımı "Ready Player One" filmiydi.
Facebook'tan Meta'ya
Kavramı yeniden gündeme taşıyan gelişme, Mark Zuckerberg'in yatırımcılarla yaptığı bir toplantıda Facebook'u bir sosyal medya şirketi olmaktan çıkarıp gerçeğe yakın bir sanal dünya sunan bir şirkete dönüştürme hedefini açıklaması oldu — şirketin adı da kısa süre sonra Meta olarak değiştirildi. Zuckerberg, Metaverse dünyasını yaratmak için yıllık 10 milyar dolar bütçe ayırıyor; 2014'te Oculus VR'ı 2 milyar dolara satın almasından bu yana AR gözlükleri, bilekliklere yatırım yapıyor ve BigBox VR gibi oyun stüdyoları ediniyor. Microsoft da Teams için Mesh adlı kendi karma gerçeklik çözümünü duyurdu; Epic Games CEO'su Tim Sweeney de şirketin Metaverse vizyonu için 1 milyar dolar yatırım topladı.
"Belirme" metaforu
Tüm bu gelişmeleri üst üste koyduğumuzda aklıma "Belirme" olarak adlandırdığımız bir metafor geliyor: tek başına herhangi bir fonksiyonu olmayan parçaların bir araya gelerek, hiçbirinde tek başına olmayan bir yeteneği ortaya çıkarması. Bir uçağın tekerleri, kanatları, motoru tek tek değerlendirildiğinde bir anlam ifade etmez; ama belirli bir düzende bir araya geldiğinde "uçma" yeteneği ortaya çıkar. Sanal Gerçeklik, Artırılmış Gerçeklik, yapay zekâ, blok zinciri, 5G, giyilebilir teknolojiler ve sensör teknolojileri de tek başlarına birer işlev ihtiva ediyor; ama belirli bir ahenkte bir araya geldiklerinde Metaverse'ü hayal olmaktan çıkarıp dünyanın yeni normali hâline getirebilecek ipuçları veriyorlar.
Perakendeyi nasıl etkiler?
Metaverse'ün insanla en fazla etkileşim hâlinde olan perakende sektörünü ciddi biçimde etkileyeceğini düşünüyorum. Pandemiyle fiziksel mağazalardan online/mobil ticarete kayan tüketicilerin satın alma tercihleri, Metaverse deneyiminin ardından sanal evrene doğru yön değiştirebilir. Virtual Imporium gibi sanal alışveriş merkezi örnekleri şimdiden ortaya çıkıyor; Nike, Gucci ve Lego gibi markalar Roblox platformunda sanal mağaza deneyimleri sunmaya başladı bile. Moda markaları ve spor ekipmanı üreticileri çevrimiçi sanal elbiseler, şapka ve ayakkabılar satmak için patent başvurusunda bulundu — NFT tablolar, elbiseler, ayakkabılar da bu evrende tam karşılığını bulacak.
Lezzet dijitalleşebilir mi?
Konu üzerine düşünmeye başlayınca ilginç noktalara ulaşıyorsunuz. Elon Musk'ın Neuralink projesi, insan beynine bağlanabilir bir implantla düşünceleri sayısallaştırmayı amaçlıyor. Eğer beynin fonksiyonları tam anlamıyla sayısallaştırılabilirse, insanın duygularının ve hislerinin de sayısallaştırılması mümkün olabilir. Böyle bir durumda ikonik ürünümüz Halley'in zihnimizde yarattığı hazzı algoritmalara dökerek NFT hâlinde Metaverse mağazalarında tüketiciye sunmamız kaçınılmaz olacaktır. Bu değişim bugün çok imkânsız görünüyor olabilir — tıpkı bir zamanlar kâğıttan gazete okumanın hazzını terk edip bilgileri ekranlardan edineceğimiz fikrinin uzak görünmesi gibi. Ama hayatın akışı ve gençlerin tercihleri kâğıttan değil ekranlardan yana oldu.
Henüz emekleme aşamasında olan Metaverse evreni gerçekleşirse, bizler de daha önceki değişimlerde olduğu gibi buna en iyi şekilde adapte olarak hayata mutluluk katmaya devam edeceğiz. Şu an için epeyce uzak görünüyor ama gelecek de bir gün gelecek…
