Pandemi süreciyle birlikte ister istemez ekran süreleri arttı, oyun oynama sürelerinde de artış gözlemlendi. Çocuğuyla evde kaliteli vakit geçiremeyen ebeveynler, çocuklarının ekran karşısında daha fazla vakit geçirmesine izin verdi. Bu durumun sonuçlarını ilerleyen zamanlarda hep birlikte göreceğiz.
Bu kadar oyunu kim oynuyor?
Ülkemizde en çok yatırım alan sektörlerden biri olan oyun sektörünün amacı, insanların daha çok oyun oynamasını ve bu oyunlara daha çok para yatırmasını sağlamak. Milyonlarca oyunu en çok oynayanlar, zamanı daha çok olanlar — yani en çok gençler ve çocuklar. Yetişkinler olarak bizler bile ekranlara karşı koyamıyorken, çocuklara alternatif etkinlik sunmadan onların ekranlardan uzaklaşmasını beklemek mantıklı değil. Pandemi öncesi oyun bağımlılığını yenmiş olanlar bile, artan belirsizlik ve sıkılma nedeniyle önce oyun videoları izlemeye, sonra tekrar oyun oynamaya başladı.
Bağımlılığın belirtileri
Aşağıdaki soruların çoğuna "evet" cevabı veriliyorsa bağımlılıktan söz edilebilir: Kişi kendine koyduğu sınırdan daha fazla mı oynuyor? Uykusunu erteliyor mu? Yeme, temizlik, ödev gibi sorumluluklarını aksatıyor mu? Boş vakit bulduğunda hemen oyuna mı yöneliyor? Oyunu silip tekrar yüklüyor mu? Oyundan uzak kaldığında kötü hissediyor mu, oyun oynayarak kendini rahatlatıyor mu? Oyun oynamasına engel olunduğunda sinirleniyor mu? Oyunla ilgili yalan söylüyor mu? Bu maddeler aslında sadece oyunla sınırlı değil — "oyun" kelimesini "ekran" ya da "sosyal medya" ile değiştirdiğinizde de aynı işlevi görüyor.
Nasıl çözülür?
Öncelikle evde bazı kurallar oluşturmak gerekiyor. Yapılan araştırmada oyun bağımlılığı yüksek çıkan ortaokul öğrencilerinin haftada 3'ten fazla film izlediği ve genelde geç yattığı ortaya çıktı — toplam ekran süresini sınırlamak öncelikli konulardan biri olmalı. Hayat denge üzerine kurulu: nasıl sürekli ders çalışamıyor ya da sürekli yemek yiyemiyorsak, sürekli ekran karşısında da vakit geçiremeyiz.
Yaşa göre önerilen ekran süresi
Pediatri dernekleri günlük maksimum ekran süresini şöyle belirledi: okul öncesi (2-5 yaş) için 1 saat, ilkokul için 1,5-2 saat, ortaokul için 2 saat (maksimum 3 saat), lise için haftalık/aylık belirli bir kota. Buradaki amaç, ekran süresinin sınırsız olmadığını vurgulamak ve çocukların kendilerine sınır koyabilmesini sağlamak. Bunun ötesi, yapması gereken diğer işleri yapamaması, geliştirmesi gereken becerileri geliştirememesi anlamına gelebilir.
Yaş sınırına dikkat
Her oyunun üzerinde yaş sınırı bulunur; ebeveynin çocuğuna oyun indirirken en azından bu sınıra bakması gerekir. Yaşına uygun olmayan oyunlar oynayan çocukların daha agresif davrandığı, uygunsuz içerik ve kötü sözler öğrendiği, daha sinirli olduğu ve oyunlardan etkilenip daha çok korktuğu yapılan çalışmalarda ortaya çıkıyor. Ayrıca çocuğa oyuncu sandalyesi, oyuncu klavyesi, oyuncu bilgisayarı alıp sonra "çocuğum çok oyun oynuyor" diye dert yanmak da bir çelişki — evdeki düzenlemeler benzer şekilde ebeveynlerin sorumluluğunda.
