Yapay zekânın hayatın her alanında önem kazanması, gerçeklik arayışını artırdı. 2023'ün "yılın kelimeleri" bunu açıkça gösteriyor. Merriam-Webster'ın seçimi "authentic" (otantik) — sahte olmayan, kişinin kendi karakterine sadık olması anlamında; popülerleşmesinin nedeni yapay zekâ, ünlü kültürü ve sosyal medya etrafındaki tartışmalar.
Halüsinasyon: Cambridge'in seçimi
Cambridge Sözlüğü'nün yılın kelimesi "hallucinate" (halüsinasyon görmek). Geleneksel olarak ateşli hastalık ya da ilaç etkisiyle var olmayanı algılama anlamına gelen kelime, yapay zekânın da "halüsinasyon görüp" yanlış, yanıltıcı ve hayali açıklamalar üretebilmesiyle yeni bir anlam kazandı. Gerçek arayışının arttığı bu dönemde en etkili yol, eleştirel düşünceyle sorgulama yapmak olabilir.
Rizz: Oxford'un favorisi
Oxford Üniversitesi Yayınevi'nin seçimi "rizz" — "charisma" (karizma) kelimesinin orta kısmından türetilmiş, birini etkileme, baştan çıkarma yeteneğini ifade eden bir genç nesil kelimesi. Tom Holland'ın bir röportajda "karizmatik değilim" derken kullanması, kelimenin yaygınlaşmasında etkili oldu. Yeni nesil bunu kolayca anlarken eski nesiller şaşkınlıkla anlam vermeye çalışıyor.
Diğer seçimler: yapay zekâ ve kriz modu
Collins yayıncılık, doğrudan "Yapay Zeka"yı yılın kelimesi seçti. Almanya'da Gesellschaft für deutsche Sprache ise "kriz modu"nu seçti — geçici olması beklenen krizlerin artık kalıcı bir nitelik kazanması ve toplumda karamsarlık, korku, güvensizlik yaratmasının göstergesi olarak.
Pazarlamaya yansımaları
Pandemi döneminde öne çıkan "amaç odaklılık" söylemi, yerini teknoloji ve veri devriminin yansımalarına bıraktı. Süpersonik dijitalleşmeye ayak uyduramayan iş hayatı ve pazarlamanın başarılı olması artık neredeyse olanaksız. Z kuşağı, içinde yaşadığı postmodern dijital kültürün ürettiği kendi diliyle iletişim kuruyor; pazarlamacıların bu "tekno-dil"i anlaması giderek zorlaşıyor. PISA sonuçlarının işaret ettiği "kolektif bilgisizlik" durumu, temel eğitimde dijital dönüşümün gerekliliğini gösteriyor.
Teknofobi ile teknofili arasında
ChatGPT'nin eğitimden sanata, siyasetten hukuka her alanda yaygınlaşması, "gerçeğin aranması" endişesini üst düzeye çıkardı. Dünya, teknolojik kaygı (teknofobi) ile teknoloji hayranlığı (teknofili) arasında sıkışmış durumda. Yapay zekânın halüsinasyon yaratma potansiyeli, "post-truth" (hakikat ötesi) kavramını ve komplo teorilerine olan güvensizliği besliyor. Bu bulanıklık içinde "otantik olma"nın yılın kelimesi seçilmesi hiç şaşırtıcı değil — Elon Musk gibi etkileyicilerin ve pazar lideri markaların sosyal medyada "daha otantik olma" çağrıları bunda önemli rol oynadı.
Sonuç
Çok kanallı pazarlama artık fiziksel ve dijital alanları birleştiren, kişiselleştirilmiş, sürükleyici bir tüketici deneyimi yaratmaya çalışıyor. Bu yılın seçilen kelimeleri — otantik, halüsinasyon, rizz, yapay zekâ, kriz modu — hepsi bu yakınsamanın birer göstergesi.
