Ressam Mehmetcan Yaman, "bohem sanatçı" imgesinin tarihsel kökenlerini ve günümüzde neden artık var olamayacak bir figüre dönüştüğünü anlatıyor.
Yaman, sanatçının Rönesans'tan (1400'ler) itibaren ruhban sınıfı, kral ya da soylu hamiler için çalışan bir zanaatkâr olduğunu; Leonardo da Vinci, Michelangelo, Rembrandt gibi ustaların bile bugünkü anlamda "sanatçı" sayılmadığını hatırlatıyor. Fransız Devrimi, Aydınlanma ve Sanayi Devrimi ile birlikte sanatçılar konularını özgürce seçme hakkı kazandı, ama bu özgürlük beraberinde kendini pazarlama zorunluluğunu getirdi — "bohem sanatçı" imgesi de tam bu dönemin, özellikle 1870-1914 arası Paris'in ("La Belle Époque") ürünü olarak ortaya çıktı.
Türkiye'de bohem: Fikret Mualla Saygı
Yaman, Türkiye'deki en tipik bohem sanatçı örneği olarak Fikret Mualla Saygı'yı anlatıyor: annesini İspanyol gribinde kaybeden, İsviçre'de mühendislik okurken Berlin'de resme yönelen, alkol bağımlılığı ve akıl sağlığı sorunlarıyla boğuşan, geçim sıkıntısı çektiği dönemlerde resimlerini bir şişe şarap karşılığında veren bir sanatçı. Türkiye'deki muhafazakâr sanat ortamında beklediği değeri göremeyen Mualla, babasından kalan mirasla Paris'e yerleşip bohem yaşamını orada sürdürdü; öldüğünde kimsesizler mezarlığına gömüldü, kemikleri ancak 7 yıl sonra dönemin Cumhurbaşkanı eşi Emel Korutürk'ün girişimiyle Türkiye'ye getirildi. Bugün eserleri müze ve koleksiyonlarda yer alıyor.
Yazının vurguladığı bir diğer örnek Van Gogh: kardeşi Theo sanat piyasasında yer almasına rağmen yaşarken sadece bir tablo satabildi; ölümünden sonra "Yıldızlı Gece" gibi eserleri, sanatçının dramatik hikayesiyle birleşerek "tutkulu, acı çeken romantik sanatçı" figürünün simgesi haline geldi. Yaman'ın vurguladığı dönüşüm: 1960'lar sonrası globalizm ve neo-liberalizmle birlikte sanatın ne olduğuna piyasa karar vermeye başladı; Andy Warhol, Damien Hirst, Marina Abramovic gibi günümüz sanatçıları artık büyük bütçeli PR kampanyalarıyla var oluyor. Yaman'ın sonucu: "21. yüzyıl dünyasında sanatın ve sanatçının dönüştüğü durumda, bohem bir sanatçının var olabilmesi pek mümkün gözükmüyor" — bohem, artık sanatından çok hikâyesiyle anılan, "romantik, masalsı bir hayalete" dönüştü.
