Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) Türkiye İletişim Bölüm Başkanı Dr. Faik Uyanık ile sürdürülebilir kalkınma perspektifinden start-up dünyasını ve UNDP'nin misyonunu konuştuk.
Start-up'ı tanımlayan anahtar kelime: "yeni iş modeli"
Uyanık'a göre start-up'lar, toplumun ihtiyaç duyduğu (bazen duyduğunu bile bilmediği) alanlarda yenilikçi yöntemlerle öne çıkan, tekrarlanabilir ve yeni bir iş modeli kullanan işletmeler. Başarı için ürün/hizmetin uzun vadede kâr getirebilir olması, lojistik gibi temel unsurların eksiksiz kurgulanması ve talebi karşılayacak davranış biçiminin oluşması gerekiyor. Buna ek olarak, iklim kriziyle mücadelede sürdürülebilirliği kılavuz edinen start-up'lar, "zamanımızın gerçekleriyle yüzleşebilen" işletmeler olarak öne çıkıyor.
Pandemi örneği: davranış değişikliği hızlanabilir
Normal şartlarda yıllar sürecek bir davranış değişikliği — internetten alışveriş — pandemiyle birkaç ay içinde gerçekleşti; perakendeyi eve hızlı ve güvenli ulaştırabilen start-up'lar bu sayede büyük kârlar elde etti. Uyanık, öngörülemeyen krizlerin "kaos" getirdiğini ama aynı zamanda iş yapmak için elverişli koşullar da yarattığını vurguluyor. Yalın start-up metodunun (ürün/hizmeti hızlı test etme kapasitesi), değişen koşullara uyum sağlamada büyük avantaj sunduğunu belirtiyor.
Neden bazı fikirler zamanından önce ölür?
Sürdürülebilirlik için start-up'ların sürekli şu sorularla test edilmesi gerektiğini söylüyor: "Bu fikir neden beş yıl önce çıkmadı? Çıktıysa neden başarılı olmadı, gelecekte çıkabilecek sorun ve fırsatlar nelerdir?" Start-up kurucularının alanlarında uzman olması, ekibin tutku ve motivasyonla çalışması, girilen pazarın büyük ya da büyümeye aday olması gerekiyor — "eğer ödül yeterince büyük değilse start-up'ın ömrü kısalabilir."
Türkiye'de eksik olan: disiplinler arası geçirgenlik
Unicorn'ların yoğunlaştığı ülkelerde yatırım bolluğu ve teşvikler öne çıkarken, Uyanık'ın vurguladığı asıl fark disiplinler arası çalışma kültürü. ABD'de öğrenciler ilk yıl ortak derslerle farklı disiplinlerden insanlarla tanışıyor, mezuniyet sonrası bir mühendisle bir mimar ortak iş kurabiliyor, NASA arkeolog istihdam edebiliyor. Türkiye'de bu geçirgenlik hem müfredatta hem iş hayatında zayıf — "farklı bakış açılarının kesişemediği ortamdan yenilikçi bakış açısı çıkmaz."
Önümüzdeki 5 yıl: e-ticaret ve döngüsel ekonomi
Uyanık, e-ticaret start-up'larının belirli sektörlere yoğunlaşarak büyümeye devam edeceğini öngörüyor. AB Yeşil Mutabakatı, Türkiye'nin ihracatçı KOBİ'lerini karbon emisyonu azaltmaya zorlayacak; bu da döngüsel ekonomi alanındaki start-up'lara geniş bir alan açıyor.
UNDP'nin misyonu
UNDP, insanların istek ve özgürlüklerini merkeze alan bir kalkınma yaklaşımıyla, Türk hükümeti ve ortaklarıyla birlikte projeler yürütüyor; krizlere ve doğal afetlere yanıt vermede öncü rol oynuyor. Uzun vadeli hedef, 2030'a kadar Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları'na ulaşmak — iklim eylemi, yoksulluğun ortadan kaldırılması ve gezegenle uyum içinde yaşama fikri bunun merkezinde. Uyanık, gençlere sürdürülebilirliği bir liderlik ilkesi olarak benimsemelerini öneriyor: "Bence bir sonraki kuşak, insan ve gezegen arasındaki dengeyi yeniden sağlayabilir."
