2023 Cumhurbaşkanı ve Milletvekili seçimleri geride kaldığında makroekonomik dengeler geçmiş on yılın ortalamalarından oldukça uzaktı. GSYİH büyümesi 1,8 puan aşağıda, enflasyon 19 puan üzerindeydi. Bütçe açığının milli gelire oranı hem Şubat 2023 depremi hem de seçim ekonomisinin etkisiyle %4,7'ye, cari açık ise %7'ye yükseldi. Nispeten iyi performans gösteren tek alan işsizlikti: son 10 yılın %11,1 ortalamasına karşılık 2023'ün ilk yarısında %9,8'e geriledi.
Düşük faiz, yüksek kur politikasının maliyeti
Kronik cari açık veren Türkiye ekonomisinde izlenen düşük faiz-yüksek kur politikası, beklenen yatırım artışı ve cari fazlayı yaratamadı. Düşük faiz ve sürekli değer kaybeden TL, tasarruf sahiplerini tüketime yöneltti — tüketiciler enflasyona karşı kendilerini tüketerek korumaya çalıştı; tüketimi tercih etmeyenler ise döviz, altın ve dövize endeksli varlıklara yöneldi. Ana metal, motorlu taşıtlar, kimyasal ürünler gibi ithalat payı yüksek sektörlerde ithalat artışı yurt içi üretimi baskıladı — bu da otomotiv, tekstil ve ayakkabı sektörlerinde ek ithalat vergisi tartışmalarını doğurdu.
KKM'nin yükselen maliyeti
2022 başında TL tasarrufunu teşvik etmek için sunulan Kur Korumalı Mevduat (KKM), 2023 başında 1,3 trilyon TL'den Haziran'da 2,6 trilyon TL'ye, Ağustos zirvesinde 3,3 trilyon TL'ye (140 milyar dolar) yükseldi. Zafer Yükseler'in hesaplarına göre 2022 Ocak-2023 Temmuz döneminde KKM'nin toplam maliyeti 462 milyar TL oldu; seçim sonrası TL'nin %35 değer kaybetmesiyle bu yük Hazine'den TCMB'ye devredildi ve TCMB'nin Yeniden Değerleme Hesabı zararı 600 milyar TL'yi aştı — bu da enflasyonun kontrolden çıkabileceği endişelerini artırdı.
Normalleşme adımları
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, rasyonel politikalara kademeli dönüş vurgusuyla göreve başladı. Bütçe açığını sınırlamak için ÖTV ve KDV artışları, ek MTV gibi vergi düzenlemeleri yapıldı. TCMB politika faizini %8,5'ten önce %15'e, sonra %17,5'e, Ağustos 2023'te %25'e yükseltti; bu adım ticari kredi faiz üst limitlerini %56'ya çıkardı ve iç talebin yavaşlamasını hedefledi. KKM'den çıkışı teşvik etmek için bankalara dönüşüm hedefleri getirildi, döviz mevduatlarına uygulanan zorunlu karşılık oranları artırıldı (vadesiz hesaplar için %29'a kadar).
Sonuç: dalgalı bir dönem
Ünalmış, önümüzdeki dönemde en büyük belirsizliğin KKM sahiplerinin geleneksel TL mevduata dönmek için ne kadar faiz beklediği olduğunu vurguluyor — beklediği faizi bulamayan mevduat sahibinin döviz talebi yaratması, zaten düşük olan net döviz rezervlerini daha da düşürebilir. Bu riski dengelemek için KOBİ'lerin kredi garanti limiti 100 milyon TL'den 150 milyona, büyük işletmeler için 350 milyon TL'den 500 milyona yükseltildi. Alınan önlemler şimdilik beklentileri olumlu etkiliyor, TL daha istikrarlı seyrediyor ve Borsa İstanbul rekor kırıyor — ama küresel korumacılık, yükselen jeopolitik riskler ve iklim değişikliğinin gölgesinde, normalleşme sürecinin ne kadar sancısız ilerleyeceği hâlâ belirsiz.
