Keiretsu Forum Türkiye Yönetim Kurulu Başkanı Hulusi Berik ile melek yatırımcılığı, start-up'ı girişimden ayıran farkı ve toplumu gözlemleyerek yakaladığı trendleri konuştuk.
Keiretsu'nun iş modeli
Dünyanın en büyük melek yatırım ağı olan Keiretsu, dört kıtada 53 şubesiyle "yatırımcılar için kaliteli girişim, girişimler için kaliteli yatırımcı" mottosuyla çalışıyor. Yatırımcı üyeler üyelik ücreti öder, yatırım gerçekleşirse Keiretsu yüzde 5 komisyon alır. Berik, dünyadaki ilk melek yatırımcının aslında Kristof Kolomb'a üç gemi veren Portekiz Kraliçesi Isabella olduğunu düşünüyor — bir girişimcinin hayaline inanıp sermaye vermek, bugünküyle aynı mantık.
Start-up nedir, girişim nedir?
Berik'e göre bir market açmak iyi bir fikir olabilir ama start-up değildir; start-up, "buz hokeyi sopası" eğrisi gibi hızlı büyüme gösteren, olumlu anlamda yıkıcı (disruptive) inovasyona sahip işlerdir — Yemeksepeti'nin dağınık restoran pazarını tek bir ekranda toplaması gibi. Keiretsu fikir aşamasındaki girişimlerle ilgilenmiyor; fikir sahipleri önce "üç F"ye (Family, Friend, Fools) gider, sonra üniversite kuluçka merkezlerine, ardından hızlandırıcılara başvurur ve ancak proof of concept'ini kanıtladıktan sonra melek yatırımcılara gelebilir.
%92-94'ü batıyor
Melek yatırım ağlarının yaptığı yatırımların %92-94'ü batıyor, %4-5'i sıradan bir "lifestyle" işe dönüşüyor, sadece %1-2'si gerçek anlamda start-up oluyor. Başarısızlığın tek bir nedeni yok — "erken öten kuş" olmak (Berik'in kendi girişimlerinde yaşadığı gibi, pazar henüz hazır değilken tükenmek) da bunlardan biri; Getir'in pandemiyle aniden patlaması ise "doğru zamanda doğru yerde olma"nın tersi bir örnek.
Türkiye'nin "Silikon Vadisi": oyun endüstrisi
Berik'e göre Türk oyun endüstrisi, hiçbir regülasyona tabi olmadan kendi kurallarını kendisi koyarak dünyanın en önemli oyunlarını üretir hale geldi — "açık ara ve net" biçimde dünyanın Silikon Vadisi konumunda. Ortalama Türk gelirinin düşük olması, insanların risk alacak zaman ve kaynağa sahip olmamasını, "git SGK'lı bir işte çalış" baskısını doğuruyor — start-up kültürünün Avrupa'nın gerisinde kalmasının asıl nedeni bu, kültürel dağınıklık değil.
What's Next: yapay zeka ve sağlık
Berik'in net cevabı: yapay zeka, özellikle sağlık alanında. Dört yıldır bu konuya odaklanan Berik, insan ömrünün uzamasıyla sağlık verisinin patlayacağını, büyük veriyi hızlı işleyip anlamlı sonuç çıkarmanın en hızlı ölçeklenebilir büyüme alanı olduğunu düşünüyor. Toplu taşımada, sokakta herkesin — beyaz yakalıdan çöp toplayıcısına kadar — oyun oynadığını gözlemleyerek oyun endüstrisine yatırım yapmaya karar verdiğini anlatıyor: "Toplumu iyi gözleyebilirseniz ihtiyacını anlarsınız."
Melek yatırımcılığın ruhu
Melek yatırımcı olmak için "saçların ağarmış olması" gerektiğini söyleyen Berik, yatırımın asıl itkisinin bir hikâyenin parçası olmak, entelektüel birikimi ve network'ü paylaşmak olduğunu vurguluyor. Exit plan, ilk sunumdan itibaren net olmalı — melek yatırımcı işi sonuna kadar götürmez, Seri A/B turlarında ya da şirket satışında parasını çıkarıp yeni bir erken aşamaya geçer.
