Silisyum bir taban üzerine konumlandırılmış transistörlerin, dünya ekonomisini bu kadar ciddi etkileyebileceğini iki yıl önce tahmin edebilir miydiniz? Ancak çip üretiminde yaşanan çok bileşenli tedarik sorunları, teknolojiye bağlı sektörlerin tamamını olumsuz etkiledi ve etkilemeye devam ediyor. Bazı senaryolarda krizin 2022'nin ilk yarısından sonra çözüleceği söylenirken, pek çoğunda ancak 2023'te atlatılabileceği düşünülüyor.
Krizi başlatan ilk domino taşı
Başlangıcı 2020'nin ilk çeyreğine denk gelen bu süreçte, dünya genelinde pandemiden başka hemen hiçbir şey konuşulmuyordu — ve çip krizine kaynaklık eden sebep de bizzat pandeminin kendisi oldu. Otomobil üreticileri pandemi başında üretimlerini neredeyse tamamen durdurunca, çip üreticileri satışlarını otomotivden ziyade tüketici elektroniğine kanalize etti; çünkü kişisel bilgisayar, tablet ve iletişim ekipmanlarına olan talep pandemiyle birlikte hızla arttı. Otomotiv sektörü aynı yıl içinde üretime geri dönmeye karar verince de çip bulmakta ciddi zorluk yaşadı.
Kuraklıklar ve yangınlar
Pandemi yetmezmiş gibi 2020'de yaşanan doğal afetler de çip üreticilerinin yakasını bırakmadı. Sektörün üç büyüğünden biri olan Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC), tesis bölgesindeki kuraklık nedeniyle üretimini azaltmak zorunda kaldı — çünkü saf su, çip üretiminin en büyük ihtiyaçlarından biri. Japonya'daki Renesas Electronics'in tesislerinde çıkan büyük yangın da tedariği etkileyen bir başka neden oldu. Asıl büyük darbe ise dünyanın en büyük silisyum üreticisi Çin'de yaşandı: ülkedeki silisyum madenlerinin ana enerji kaynağı hidroelektrik santraller, kuraklık yüzünden enerji üretiminde ciddi düşüş yaşayınca silisyum üretim hacmi de sekteye uğradı.
Neden hızlıca çözülemiyor?
Silisyum, doğada oksijenden sonra en çok bulunan element ve Çin dışında Rusya, ABD, Norveç, Fransa ve Brezilya'da da ciddi rezervler işleniyor. Ama sorun sadece ham madde tedariği değil: bir çip fabrikası kurmak 5 ila 15 milyar dolar arası maliyet gerektiriyor ve üretime hazır hâle gelmesi yıllar sürebiliyor. Çipler son derece hassas materyaller olduğundan üretim alanındaki tüm koşulların — tek bir toz zerreciğine kadar — kusursuz olması gerekiyor; aksi hâlde üretilen pullar tümüyle kullanılamaz hâle gelebiliyor.
Otomotiv sektörüne darbe
Dünya genelinde yılda yaklaşık 1 trilyon çip üretiliyor — kişi başına yaklaşık 128 adet. Her araç modeli için ortalama bin adet çip gerekiyor; teknolojik donanımı yüksek yeni nesil araçlarda bu sayı çok daha fazla olabiliyor. Çip krizi yalnızca 2021'de dünya genelinde araç üretimini 10,3 milyon adet azalttı. Volkswagen'in Wolfsburg fabrikasındaki üretim hacmi, İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemle aynı seviyeye geriledi; krizden en fazla etkilenen firma ise Ford oldu — ABD, Meksika ve Kanada'daki sekiz fabrikasında üretimi tamamen durdurma ya da ciddi oranda azaltma kararı aldı.
2022 öngörüleri ve devlet yatırımları
LMC Automotive'in analizine göre krizin küresel otomobil üretimini bu yıl geçen yıla kıyasla iki kat daha az etkilemesi bekleniyor; 2022'nin son çeyreğinde toplam üretimin 2019'un aynı dönemine kıyasla %4 artması, 2023'te ise dünya otomobil üretiminin 2019 geneline göre yaklaşık %5 artması öngörülüyor. Bu arada hükümetler de devreye girdi: Kore önümüzdeki 10 yılda çip endüstrisine 450 milyar dolar, Tayvan 100 milyar dolar ek yatırım yapmayı planlıyor; ABD'de 52 milyar dolarlık bir fon teklifi senatodan geçti; Avrupa Birliği, dünyadaki toplam çip üretiminin %20'sini kendi bünyesinde gerçekleştirmeyi hedefliyor. Çin de 14. Beş Yıllık Kalkınma Planı'nda çip konusunda bağımsızlığa öncelik vereceğinin sinyallerini verdi. Bu atılımlar uzun vadeli olsa da, çip krizinin öngörüldüğü gibi 2022 sonuna doğru çözülmesi ortak beklenti.
