18. yüzyılın ünlü satranç otomatı "Mekanik Türk"ün sırrı yıllarca çözülmeye çalışıldı — işin aslı, makinenin içi seyirciye gösterildikten sonra bir satranç ustası kutunun içine giriyormuş. Kabin içindeki oyuncu, otomatın ana tahtasının altındaki zembereğe bağlı özel bir düzenekle hangi taşın hangi kareye oynadığını takip edip Mekanik Türk'ü hareket ettirebiliyormuş.
Niye "Türk"?
Bu konuda çeşitli rivayetler var: dönemin Türk kültürünün Avrupa'da ilgi çekmesi nedeniyle bu ismin konduğu düşünülüyor. Diğer bir rivayet ise, Avrupa'nın büyük bölümünün Türk akınlarından nasibini alıp uzun süre Türk egemenliği altında yaşaması nedeniyle, Avrupa'daki ünlü isimlere satranç masasında Türkleri yenme fırsatı sunulmuş olması. 1809'da Napoleon Bonapart'ı yenen Mekanik Türk, satranç zaferlerine Fransa ve İngiltere'de devam ederek en büyük ününü bu dönemde kazanmış; Benjamin Franklin de yenildiği otomatta bir hile olduğundan şüphelenmiş ama doğrulayamamış. Otomat, yapımından 85 yıl sonra 1854'te bağışlandığı Philadelphia'daki bir müzede Büyük Philadelphia Yangını'nda yanıp tarih olmuş.
Pazar başarısızlığının yasası
Alberto Savoia'nın "The Right It: Why So Many Ideas Fail and How to Make Sure Yours Succeed" kitabında Mekanik Türk karşıma çıktı — bir süre önce Google'da Mühendislik Provokatörü olarak çalışmış Savoia, "Pazar Başarısızlığı Yasası" üzerine üniversitelerde seminerler veriyor. Kitabın verdiği çarpıcı rakam: yeni ürün lansmanlarında "başarısız oldu", "hayal kırıklığı", "iptal edildi" sonucuna varan ürün yüzdesi tam %80. Bu sonuç yıldan yıla da değişmiyor — Nielsen her yıl lansmanı yapılan on binlerce tüketim ürününü takip ediyor ve oran hep aynı kalıyor.
Savoia, yeni ürün başarısızlık oranının işin tipine ve sektöre göre değiştiğini de ifade ediyor. Kısa bir süre önce kafamı meşgul eden konulardan biri, inovatif ürünler üretmek değil, bunların pazarda tutunması, yani başarılı olmasıydı — Mekanik Türk otomatının hikâyesi de bu konuya çarpıcı bir tarihî örnek oluşturuyor: görünürde mükemmel işleyen bir "yenilik", aslında perde arkasında insan emeğine dayanıyordu.
