Işpanak vücut için süper bir demir kaynağı mıdır? Bu, aslında bir hurafeyi çürütmeye çalışırken ortaya çıkmış yeni bir hurafedir. Bir nesil, Temel Reis (Popeye) sayesinde ıspanağın demir deposu olduğu inancıyla büyüdü. İddiaya göre 1870'te bilim insanı Erich von Wolf ıspanağın demir içeriğini ölçerken ondalık virgül hatası yaparak sonucu 10 kat büyük gösterdi; bu "gerçek", Temel Reis çizgi filmleriyle popülerleşti ve ABD'de ıspanak satışları %33 arttı. Sözde hatanın gerçek yüzü ise ancak 67 yıl sonra, 1937'de ortaya çıktı.
Süper hurafenin içindeki hurafe
İşin aslını ortaya çıkaran araştırmalar (Sutton, 2010), bahsedildiği kadar yüksek olmasa da ıspanağın nispeten yüksek demir içeriğinin, Temel Reis'in yaratıldığı 1930'lardan çok önce bilimsel kayıtlara geçtiğini gösteriyor. Üstelik Temel Reis'in orijinal repliklerinde "demir" hiç geçmiyor — karakter, ıspanağın A vitamini sayesinde güç verdiğini söylüyor: "Spinach is full of Vitamin A. An' tha's what makes hoomans strong an' helty."
O yıllarda ıspanak satışlarının arttığı doğru, ama bunun nedeni sanıldığı gibi tek başına Temel Reis değil. 1936'da Başkan Roosevelt'in toprağı aşındıran tarım uygulamalarından caydırıp ıspanak gibi ürünlerin üretimini teşvik eden bir yasa imzalamış olması da satışları etkilemiş olabilir.
Peki ıspanak gerçekten iyi bir demir kaynağı mı?
Ispanağın demir içeriği gerçekten yüksek (USDA'ye göre 100 gramda 2,6 mg) — hatta başlıca demir kaynağı sayılan kırmızı etin çoğu çeşidinden (örneğin bonfilenin 2,5 mg/100g) bile fazla. Ama sorun emilimde: ette bulunan organik (hem) demir vücut tarafından kolayca emilirken, sebzelerdeki inorganik (non-hem) demirin emilimi çok daha zor. Ispanaktaki demirin sadece %1,7'si (0,044 mg) emilebilirken, etteki demirin %20'si (0,5 mg) emilebiliyor — yani etteki demir, ıspanaktakinden 11 kat daha fazla vücuda geçiyor.
Bunun bir nedeni de ıspanaktaki oksalik asit ve polifenoller gibi maddelerin demire bağlanarak emilimini güçleştirmesi. Oksalik asit, ıspanak yerken ağzınızda hissettiğiniz o "kumlu" hissin de sorumlusu; tükürükteki kalsiyumla birleşip kalsiyum oksalat kristalleri oluşturuyor.
Çürütülmüş hurafeler
Ispanak çok iyi bir demir kaynağıdır.
Ispanak ondalık virgül hatası dolayısıyla demirle ünlenmiştir.
Temel Reis, ıspanak satışını artırmak için yapılmış bir projedir.
Bu hurafelere inanmadığınız sürece ıspanak tüketmek hiç fena bir fikir değil — ne de olsa Temel Reis'in dediği gibi A vitamini öncüsü karotenoidler açısından zengin. Önemli olan her öğünde tabaktan yeşil sebzeleri eksik etmemek.
Kaynaklar: CompoundChem, USDA
